Distributed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International license (CC BY-SA 4.0).
Antiqua
Antiqua (mit lang-s); Auszeichnung: Kursivierung, Sperrung, Kapitälchen.
Het oogmerk dezer Verhandeling is de aandacht der
Electriciteit, voortgebragt door de werking van gevoe-
lige en prikkelbare organen alleen. Ik zal ’er zes ja-ren geleden genomen proeven in mededeelen, dus in
een’ tijd, dat de kolom van Volta
orie der electriſche ſpanning, beſchouwd als het uit-
werkſel van eene enkele aanraking van aan elkander
vreemde zelfſtandigheden, mij even onbekend waren.
Deze aanmerking is te belangrijker, daar zij de reden
geeft, waarom ik verſcheiden proeven moest achterla-
ten, welke naar den tegenwoordigen ſtaat onzer kun-
digheden, volſtrekt moesten genomen worden. Ban-croft in 1766, Dr. Schilling in 1770 en Bajon
in 1777 hebben vóór mij een groot aantal naſporingen
nopens den Gymnotus Electricus gedaan, waargenomen
in deszelfs geboorteplaats. Deze buitengewone visch
werd tweemaal levend in Europa overgebragt. Walsh
had ’er een te Londen in 1778 en een ander heeft vier
maanden geleefd in het huis van den Heer Fahlberg
te Stokholm, in den beginne van het jaar 1797. Maar
alle deze naſporingen, met uitzondering der laatſte,
welke ik eerst onlangs leerde kennen, werden te werk
geſteld lang vóór de groote ontdekking van den Na-
tuurkundige van Bologna. Ik ben dus, zonder twijfel
de eerſte geweest, die, na dit gedenkwaardig tijdpunt,
door den loop der omſtandigheden in ſtaat geraakte, om
de Gymnoten in hun Vaderland waartenemen en om
dezelve aan proefnemingen te onderwerpen, nog ten
volle begaafd met al de veerkracht van hun electrick
vermogen. Hoewel ik Spaansch ‒ Guyana, ſedert het
jaar 1800 verliet, heb ik niet vernomen, dat ſinds mij-
ne reis andere Natuurkundigen waarnemingen, met de
mijne overeenkomſtig, hebben publiek gemaakt. Ik
durf gevolgelijk mij vleijen, dat deze Verhandeling,
welker voornaamſte gedeelte is opgeſteld bij de beſchou-
wing der voorwerpen zelve, waarover zij handelt, niet
geheel onbelangrijk wezen zal. Eenige voorname daad-
zaken werden reeds opgegeven in het verkort Reisver-
haal naar de Orenoko naar Casſiquiare en naar Rio-
Negro, in de eerſte klasſe van het Inſtituut voorgele-
zen, in hare Vergadering van 9 Brumaire het 13de jaar.
Daar ik ſedert dien tijd, gezamenlijk met den Heer
Gay Lusſac
bearbeid heb betrekkelijk de uitwerkſelen van den Sid-
zer beider vriend Berthollet
ik het voordeel, om zelf de eigenſchappen te verge-
lijken der electrieke Visſchen van het oude en nieuwe
vastland. Deze vergelijkingen deden verſcheiden twijſe-
lingen geboren worden, waarover ik den Hr. Volta
raadplegen, gedurende mijn verblijf bij hem te Côme.
Deze groote Natuurkundige, die ſedert twaalf jaren
mij met eene bijzondere genegenheid vereert, ſchept ’er
behagen in, om zijne inlichtingen medetedeelen aan elk,
die zich ernſtig met de naſporing der waarheid bezig
houdt. Van de electriciteit ſprekende, die men vrij
oneigen
erkentenis hem te herinneren, wiens genie mogelijk
zoovele ontdekkingen voorbereidde, als hij ’er zelf ge-
gedaan heeft.
Sedert mijne aankomst in Zuid-Amerika in 1799
was mijne aandacht op de Sidderalen gevestigd. Ik
had in het eerſte deel van mijn werk over de Zenuwen
gezegd, dat de verſchijnſels der electrieke Visſchen mij
zeer verſchillend voorkwamen van de uitwerkſelen der
Leydſche Flesch. Toen, gelijk zoovele andere Natuur-
kundigen, ingenomen met het valſche denkbeeld, dat de
electriciteit, brandde ik van begeerte, om mijne ge-
dachten door middel van proefnemingen te toetſen.
Te Marſeille op het punt zijnde van mij weder bij de
expeditie naar
bij voorraad het Vaderland van den Silurus electricus
te bezoeken, welken de Hn. Brousſonet
Geof-froy
la Corogne
mij inſche-
pende, om naar Zuid-Amerika te vertrekken, vleide ik
mij met het denkbeeld, om de Sidderalen waartenemen,
wier elektriek vermogen oneindig ſterker is dan de elec-
trieke ſoorten van Trichurus, Raja, Silurus en Te-
trodon, welke men in de verſchillende ſtreken van de
wereld ontdekt heeft.
Te Cumana aangekomen, verzuimden wij, de Heer
Bonpland
die de bekwaamſte visſchers aan deze kusten zijn, te
vragen, of zij een’ Visch kenden, welke de handen ver-
dooft van hem, die denzelven aanraakt; zij verzeker-
den ons, dat deze Visch, welken zij Temblador noem-
den, gevonden werd in de kleine rivier Manzanario,
meenden ter goeder trouw, dat wij reeds den tweeden
dag, na onze aankomst in Zuid-Amerika, een’ leven-
digen Sidderaal zouden kunnen bekomen. Deze gedach-
te bragt zelfs veel toe, om te Cumana te vertoeven,
en om ons overtehalen van de reis niet op het Fregat
voorttezetten, waarop wij ons ingeſcheept hadden.
Hoe verwonderde het ons dus, toen na vruchteloos
meer dan eene maand gewacht te hebben, eindelijk ons
de Indianen den Temblador bragten, gevangen op zee
digt bij den mond der Manzanario. Het was een Rog,
die mij volkomen dezelfde ſcheen, als dien wij op de kus-
ten van Zuid-Europa gezien hadden. Ik geloof dat
de Siddervisch van Cumana in ſoort niet verſchilt van
den Raja Torpedo. De Heeren Lacepede
Cu-vier
zeeën gevonden wordt. Bloch geeft denzelven reeds
als bewoner der kusten van
zoowel als van die van Italie op. De Temblador van
Cumana deelde ons ſlechts zeer zwakke electrieke ſchok-
ken mede, hoewel hij zeer levendig ſcheen. De ſtaart
bleef ſtijf en gekromd na den dood van den visch: het
hart tikte nog anderhalf uur, hoewel van het ligchaam
geſcheiden. De
gebragt, veroorzaakte niets merkbaars, hoewel men
de proef ſlechts weinig minuten na den natuurlijken
dood van het dier nam.
Hoewel ’er ſlechts Sidderroggen aan den mond van de
kleine rivier Manzanario gevonden worden, lijdt het
echter geen twijfel, of het binnenst der Provincie
Nieuw Andaluſië die Gymnoten oplevert, welke men
verkeerdelijk Guyaanſche of Surinaamſche Alen noemt,
daar zij aangetroffen worden ten minſte in de gehee-
le heete luchtſtreek van Zuid-Amerika ten Noorden
van de evenachtslijn gelegen. Op de reis, die wij (in den
herfst van 1799) door het Oostelijk deel van Nieuw
Andaluſie deden, trokken wij de Rio Colorado en de
Guarapiche over, twee rivieren, waarin de Gymnoten
zich in overvloed moeten bevinden, gelijk ook in de
Canno-Areo en andere beken, die door de Zendeling-
Inſtituten der Indianen van Chaymas loopen; maar de be-
woners dezer woeste landen zijn voor de elektrieke
ſchokken dezer Visſchen zoo verſchrikkelijk bang, dat,
in weerwil van alle de beloften van belooningen, wel-
zonder de Sidderalen gezien te hebben.
Deze Siddervisſchen zijn het menigvuldigst in de
kleine beken en poelen, die men hier en daar in de
uitgeſtrekte en over het algemeen dorre vlakten vindt,
welke den Noordelijken oever van de Orenoko van de
Cordillera der kust van Venezuela ſcheiden. Hoe min-
der diep deze poelen zijn, zooveel te gemakkelijker
is het, om de Gymnoten te vangen: want in de groo-
te rivieren van Amerika, in de Meta, de
Orenoko zelfs beletten de kracht van den ſtroom de
overvloed en diepte van het water de Indianen om de-
zelve te vangen. De bewoners van Guyana bewezen
ons, dat zij volkomen het gevaar kenden, waaraan men
zich in de zeeſtreken zwemmende, waar de Sidderalen
veelvuldig voorkomen, bloot ſtelt; maar zij zien die
minder dikwerf, dan dat zij ’er de nadeelige gevolgen
van ondervinden.
De uitgeſtrekte vlakten (Llanos) der Provincie Car-
racas doorkruiſende, om ons te
inteſchepen, en onze reis op de Orenoko aantevangen,
hielden wij ons vijf dagen te Calabozo op, eene kleine
ſtad, volgens mijne waarnemingen op 8° 56′ 56″ Noor-
delijke breedte liggende. Het oogmerk van ons verblijf
daar was, om ons met de Sidderalen bezig te houden,
waarvan ’er eene ontelbare menigte in de omſtreken
gevonden wordt: bij voorb. in de Rio Guarico, in
de Canos del Rastro van Berito, van la Paloma en in
een vijftigtal van kleine poelen verſpreid tusſchen de
ſtad Calabozo de twee Zendeling ‒ Inſtituten van Ariba en
van Aboxo geheeten, en de landhoeven van Morichal
en Caiman. Men verzekerde mij, dat bij Uritucu een
weg, die voorheen zeer veel begaan werd, uithoofde van
de Siddervisſchen gemijd werd. Men moest eene beek
op denzelven doorwaden, waarin jaarlijks vele muilezels
verdronken, bedwelmd door de ſchokken, welke hun
de Sidderalen deden ondervinden.
Om onze proeven met te meer naauwkeurigheid te
doen, wilden wij de Sidderalen gaarne in het huis heb-
ben, dat wij te Calabozo bewoonden. Onze hospes
gaf zich alle mogelijke moeite, om aan onze wenſchen
te voldoen. Men zond Indianen te paard om in de
poelen te visſchen. Het zou gemakkelijk geweest zijn
vele doode Gymnoten te bekomen; maar eene bijna
zelve levend te brengen. Wij hebben ons inderdaad ver-
volgens overtuigd, dat het zeer moeijelijk is om dezen
Visch te behandelen, als hij nog in het genot van volle
krachten is, maar de angst van het gemeen is in deze
ſtreken te ongemeener, daar het voorgeeft, dat men
ſtraffeloos den Sidderaal aanroert, als men tabak in den
mond heeft. Indien de Indiaan volkomen dit voorbe-
hoedmiddel vertrouwde, dat trouwens niet baat, waar-
om zou hij ’er zich niet van bediend hebben, om de tien
Francs te verdienen, die wij uitloofden voor elken le-
vendigen Sidderaal, welken men ons bezorgde? De zucht
voor het wonderbare is onder de inboorlingen zoo
groot, dat zij ſomtijds daadzaken ſtaande houden en ver-
breiden, welke zij zelve verre zijn van te gelooven.
Zoo meent de mensch de wonderen der Natuur te moe-
ten vermeerderen, even als of de Natuur, op zich zel-
ve, niet geheimzinnig, niet groot, niet ontzagwekkend
genoeg ware.
( Het Vervolg hierna.)
Na drie dagen vruchteloos in de ſtad Calabozo ge-
wacht te hebben, en een’ enkelden levendigen maar ſlechts
zwakken Aal gekregen te hebben, beſloten wij, om
zelf naar de plaatſen ons te begeven en de proeven
te nemen, in de open lucht, aan de boorden van de
poelen, waarin de Gymnoten overvloedig zijn. Wij
vertrokken eerst naar het kleine dorp Rastro de Abaxo
genoemd. Van daar bragten ons de Indianen naar Ca-
no de Bera, eene modderachtige ſtilſtaande waterkom,
maar omgeven van fraai groeijende Cluſia roſea, Hyme-
nea Courbaril, groote Indiaanſche Vijgeboomen en
en eenige Mimoſas met welriekende bloemen. Wij
ſtonden verwonderd optezien, toen men ons zeide, dat
men een dertigtal halfwilde paarden in de naburige
woestijnen ging vangen, om zich daarvan te bedienen
ter vangst van de Sidderalen. Deze manier van visch-
vangst, welke men embarbascar con caballos (door middel
van paarden bedwelmen) noemt, is waarlijk zeer vreemd.
Het woord barbasco beteekent de wortels van de
quinia
door welker aanraking eene groote masſa waters in één
oogenblik het vermogen van te dooden of ten minſte
te bedwelmen en verdooven der Visſchen verkrijgt. De
laatſte komen op de oppervlakte van het water, als zij
door dit middel vergiftigd (embarbascado) zijn. Daar
nu paarden in een’ poel heen en weêr gejaagd ditzelfde
uitwerkſel op de verſchrikte Visſchen hebben, neemt
deze twee ſoorten van Vischvangst, dezelfde benaming
aan.
Terwijl onze hospes ons deze vreemde manier van
vischvangst in dit land uitlegde, kwam de troep paar-
den en muilezels aan. De Indianen hadden ’er eene
ſoort van parforce jagt van gemaakt, en dezelve aan
alle zijden afſluitende, noodzaakte mou hen den poel in
te gaan. Ik zal ſlechts onvolkomen het belangrijke
ſchouwſpel afſchilderen, dat ons de worstelſtrijd van
de Alen tegen de paarden verſchafte. De Indianen van
zeer lange rietſtokken en harpoenen voorzien, plaatſen
zich rondom de waterkom; eenige hunner klimmen op
de boomen, welker takken zich boven de oppervlakte
van het water uitſtrekken: alle beletten, door hun
ſchreeuwen en de lengte hunner rietſtokken, dat de
paarden den oever bereiken. De Alen, door het
gedruisch der paarden verſchrikt, verdedigen zich door
de herhaalde losſing van hunne electrieke batterijen.
Langen tijd ſchijnen zij de overwinning op de paarden
en muilezels te behalen; overal zag men van de laat-
ſte, bedwelmd door de menigvuldigheid en kracht der
electrieke ſchokken, onder water verdwijnen. Eenige
paarden ſtonden weder op, en bereikten, in weêrwil
van het naauwlettend toezigt der Indianen, den oever;
van vermoeidheid uitgeput en met leden verſtijfd door
de kracht der electrieke ſchokken ſtrekten zij zich in
geheel hunne lengte over den grond uit.
Ik wenschte wel, dat een bekwaam Schilder het oogen-
blik had kunnen treffen, waarop, het tooneel het le-
vendigst was. Groepen Indianen rondom den water-
plas; paarden, met opſtaande manen, den ſchrik en de
ſmart in het oog, willen den ſtorm ontwijken, die hen
overvalt; geelachtige en loodkleurige Alen, die naar
groote waterſlangen zweemende op de oppervlakte van
het water zwemmen en hunnen vijand vervolgen: alle
deze voorwerpen leverden, ongetwijfeld, het meest
ſchilderachtig geheel op. Ik herinnerde mij het fraai
ſchilderſtuk, dat een paard verbeeldt, een hol intreden-
de en op het gezigt van een’ leeuw verſchrikt! De
uitdrukking van den ſchrik was niet ſterker dan die,
welken wij in dezen ongelijken ſtrijd zagen.
In minder dan vijf minuten waren ’er reeds twee
paarden verdronken. De Aal, meer dan vijf voeten
ezel. Hij bewerkſtelligt daarop eene ontlading in de
geheele uitgeſtrektheid van zijn electriek orgaan; en
tast te gelijk het hart de ingewanden en bovenal den
plexus der maagzenuwen aan. Het moet ons dus niet
verwonderen, dat het uitwerkſel, hetgeen deze Visch
op een groot viervoetig dier voorbrengt, dat overtreft,
hetwelk dezelve op een mensch te weeg brengt, dat
hij ſlechts bij een van zijne uiteinden raakt. Ik twijfel
’er echter zeer aan, of de Gymnoot de paarden on-
middellijk doodt: ik geloof veeleer, dat zij, bedwelmd
door de electrieke ſchokken, welke zij ſpoedig op el-
kander ontvangen, in eenen diepen ſlaap of verdooving
geraken. Van allen gevoel beroofd, verdwijnen zij on-
der water; de andere paarden en muilezels gaan over
hunne ligchamen en weinige minuten zijn toereikend,
om hen te doen ſterven. Na dit begin, vreesde ik,
dat deze jagt zeer treurig zou afloopen. Ik ſtelde het
zeker, van langzamerhand het grootſte gedeelte der muil-
ezels te zien verdrinken. Men betaalt ’er een tegen 8
Francs, indien ’er de meester van bekend is. Maar
de Indianen verzekerden ons, dat de vischvangst weldra
zou geëindigd zijn, en dat de eerſte aanval der Sidde-
ralen alleen te duchten is. Inderdaad, hetzij de Galva-
niſche electriciteit zich door rust opeenhoopt, hetzij
het electriek orgaan zijnen dienst niet meer verrigt, als
het door te langdurig gebruik is afgemat; hunne ſpier-
achtige beweging is nog even levendig, maar zij hebben
geene kracht meer, om ſterke ſchokken te geven. Toen
het gevecht een vierde uurs geduurd had, ſchenen de
muilezels en paarden minder verſchrikt; hunne manen
ſtegen niet meer te berge, hun oog drukte minder
ſmart minder onſteltenis uit. Men zag hen niet meer
overzijde vallen: ook de Alen, ter halver lijf buiten
het water zwemmende en de paarden ontvlugtende, in
plaats van dezelve aantevallen, naderden zelfs den oever.
De Indianen verzekerden ons, dat, wanneer men twee
dagen na elkander de paarden in een’ poel vol Gymno-
ten jaagt, den tweeden dag geen paard gedood wordt.
Deze Visſchen behoeven rust en overvloedig voedſel,
om eene groote hoeveelheid
voorttebrengen of optehoopen. Wij weten door proef-
nemingen, die men met de Siddervisſchen in Italie ge-
nomen heeft, dat men de zenuwen, die naar electric-
ver verrigtingen ophouden, even als de beweging van
eene ſpier opgeſchort is, zoolang de afbinding van de
ader van eene voorname zenuw duurt. De organen
van den Sidderrog of van den Sidderaal hangen van
het zenuwſtelſel en de levenskrachten af; het zijn geene
electromotiſche toeſtellen, die van de naburige water-
lagen de electriciteit ontleenen, welke zij verloren
hebben. Men behoeft zich dus niet te verwonderen,
dat de kracht der electrieke ſchokken van de Siddera-
len afhangt van den ſtaat hunner gezondheid en bijge-
volg van de rust, het voedſel en den ouderdom en
misſchien van eenen grooten zamenloop van phyſieke
en andere omſtandigheden.
De Alen, naar den oever vlugtende, worden zeer
gemakkelijk gevangen. Men wierp met kleine harpoe-
nen aan touwen gehecht naar hen: de harpoen haakte
ſomtijds twee te gelijk. Door dit middel, haalt men
ze uit het water, zonder dat het zeer drooge en lange
eind touw den ſchok aan dien het vast hield mededeel-
de. In weinig minuten waren vijf groote Alen op het
drooge. Men zou ’er een twintigtal hebben kunnen
vangen, indien wij dezelve voor onze proefnemingen
noodig gehad hadden. Verſcheiden waren ſlecht ligt
aan den ſtaart gewond; andere hevig aan den kop.
Wij konden de natuurlijke electriciteit dezer Visſchen
waarnemen, gewijzigd door de verſchillende graden van
levenskracht, welke zij genoten. Ik zal in deze Ver-
handeling niet alleen de proeven ontvouwen, welke
wij gedaan hebben, de Hr. Bonpland
in onze tegenwoordigheid gevangen Sidderalen, maar
ook die, welke wij gelegenheid hadden, om op een’ Aal
van buitengewoone grootte te nemen, welke wij in ons
huis vonden van Rastro te Calabozo terugkomende.
Deze laatſte was in een net gevangen; dezelve had
geene kwetſuur ontvangen. Uit den poel gekomen had
men denzelven oogenblikkelijk in dezelfde tobbe ge-
legd, waarin hij te Calabozo gebragt werd. Door dit
middel geſtadig in hetzelfde water gebleven, waarin hij
gewoon was, had zijne
geene verandering ondergaan. Wij zullen echter ver-
volgens zien, dat de gewonde Sidderalen, dat is, die
met mindere kracht begaafd, leerzamer zijn, ter opſpo-
ring van
ſnappen aan de oogen van den waarnemer, als de electrieke
ſtroom zich zoo onſtuimig een’ weg baant zoowel door
goede geleiders, als door de min volkomene.
( Het Vervolg hierna.)
Daar men gezien heeft, dat de Alen een paard om-
verwerpen en van allen gevoel berooven, moet men,
zonder twijfel, vreezen, om dezelve het eerſte oogen-
blik, dat men ze uit het water haalt, aanteraken. De-
ze vrees is zoo groot bij de inboorlingen, dat geen
hunner kon beſluiten, om de Sidderalen van het touw
gaten met frisch water voorzien te brengen, die wij in
den oever van Cano de Bera gegraven hadden. Wij
moesten dus wel ’er toe komen, om zelf de eerſte
ſchokken te krijgen, die zeker niet zeer zacht waren.
De krachtigſte gingen in ſterkte de ſmartelijkſte elec-
trieke ſchokken te boven, die ik mij herinner ooit bij
toeval van eene groote geheel geladen Leydſche flesch
gekregen te hebben. Wij konden toen reeds nagaan,
dat buiten twijfel het verhaal der Indianen niet overdre-
ven is, als zij verzekeren, dat perſonen, die zwemmen,
verdrinken, als een dezer Alen hen bij het been of den
arm aanvalt. Eene zoo hevige ontlading is wel in
ſtaat, om een mensch voor verſcheiden minuten van
het gebruik zijner ledematen te berooven. Indien de
Sidderaal langs den buik en borst ſloop, zou zelfs
oogenblikkelijk de dood den electrieken ſchok kunnen
opvolgen: wanneer, zoo als wij boven reeds hebben op-
gemerkt, de edelſte deelen, het hart, de maag, de
plexus coeliacus en alle de zenuwen, die daarvan af-
hangen, eenslags van hunne prikkelbaarheid beroofd
zouden worden! Een zwakke electrieke ſchok vermeer-
dert de levenskrachten, een ſterke vernietigt ze ge-
heel.
’Er zijn weinig Zoetwatervisſchen, die zoo talrijk
gevonden worden, als de Sidderralen. In de onmetelijke
vlakten of woestenijen, die men aanduidt onder de
namen Llanos de Caraccas of Llanos de
iedere vierkante mijl ten minſte twee of drie poelen,
natuurlijke vergaarbakken, waarin men de Sidderalen
in den grootſten overvloed aantreft; zij behooren voor-
namelijk tot dat gedeelte van Zuid-Amerika, dat men
betrekt onder de zeer onbepaalde namen, van Spaansch,
Hollandsch, Fransch, Portugeesch Guyana, van de
evenachtslijn tot aan 9°. Noord. breedte. Ik heb niets
’er van vernomen, dat men ze in het uitgeſtrekte Ko-
ningrijk Nieuw Spanje kent, of in de rivier de la
Madelaine, die door de heete gewesten van Nieuw
Grenada loopt, of in de zeer vochtige landen ten wes-
ten van de Cordillera der
den van de Cordillera van de kust van Caraccas. De
Sidderraal wordt echter ook in het het Zuider halfrond,
bijvoorbeeld in de LaCondamine
de Bracamoros hebben mij verzekerd, dat dezelve aan-
wezig is beneden de beruchte ſtraat (Pongo) van
Manscriche. Hoewel ’er ſoorten van het Sidderalen-
geſlacht op het oude vastland, Amboina, en zelfs in
de Middellandſche zee gevonden worden, twijfel ik ech-
ter zeer of de Gymnotus Electricus buiten Amerika
waargenomen is. De Heer Bloch haalt, volgens
Adanson,
deralen, maar hij ſchijnt den Silurus Electricus met de
Gymnoten te verwarren: want de Ouanicar van den
Senegal heeft baarden aan den bek, zoo als de Hr.
Adanson
dige Geleerde heeft daarenboven de verdienſte, van de
eerſte in 1751 de overeenkomst opgemerkt te hebben
van de uitwerkſelen dezer electrieke Visſchen met die
eener Leydſche flesch, eene verdienſte, ten onregte
aan ’s Gravesande en Walsh
De temperatuur van het water, waarin wij deze
Alen gevonden hebben, was 26°. van den honderdgra-
digen Thermometer, en ik twijfel ’er niet aan, of het
kouder water, waarin men deze visſchen levendig naar
Europa bewaard overbragt, was eene der voornaamſte
oorzaken van hunnen zwakken toeſtand, zoowel als van
den korten duur huns levens. De Hr. Lichtenberg
heeft reeds waargenomen, dat het zonderling is, dat
dieren van electromotiſche organen voorzien alle ge-
vonden worden in eene vloeiſtof, die de electriciteit ge-
leidt en niet in de lucht. Het is niet minder opmer-
kelijk, dat ook de vijf electrieke Visſchen, die wij tot
heden kennen, de Trichiurus Indicus, de Tetrodon
electricus, de Raja Torpedo, de Silurus electricus,
en de Gymnotus electricus, met uitzondering van de
Raja allen, heete of zeer gematigde luchtſtreken bewo-
nen; en tevens dat geene derzelve tot hetzelfde ge-
ſlacht behoort en de Gymnoten en Silurus alleen
Zoetwatervisſchen zijn.
De Sidderaal overtreft alle andere electrieke Visſchen
in grootte en kracht. Bancroft heeft in de rivier Es-
ſequebo ’er ſlechts van één metre lang gezien. Ik nam
’er te Cano de Bera waar van 1, 70 m. (5 v. 3. d.)
De Indianen verzekerden ons, dat zij de lengte van
1, 90 m. of 6 voet, bereiken, waaruit volgt, dat de be-
ſchrijving, die Bajon van de Alen van Cayenne geeft,
Garden gaat evenwel
veel verder, daar hij verzekert, dat de Sidderaal van Guya-
na zelfs 6, 4 m. of 20 voeten lengte ſomtijds haalt. Zie
hier de evenredigheid der deelen, welke ik heb aange-
teekend, met veel zorgvuldigheid een’ Sidderaal metende
die 5, 3 Kil. of 12 Caſtiliaanſche ponden woog, en
die van de onderſte kieuw tot aan den ſtaart 1, 257 m.
(3 v. 10 d. 4 l.) lengte had.
De Sidderaal ſchiint in kleur te verſchillen, naar des-
zelfs ouderdom, voedſel en den aard van het modderig
water, waarin hij leeft. Bajon geeft hun eene zwarte
leikleur. Bloch verzekert, dat ’er roodachtige gevon-
den worden, die het meest geſchikt zijn, om ſterke
electrieke ſchokken medetedeelen. Alle, welke ik waar-
nam, waren fraai Olijfkleurig een weinig aan deu don-
keren kant. De Indianen verzekeren, dat ’er in de
woestenijen (Llanos) van de
ſoort beſtaat, die nooit meer dan 6 decimeters lengte
bereikt; deze is zwartachtig van huid en zijne ſchok-
ken zouden nog ſterker zijn, dan die van den grooten
groenen Aal. Men zou deze dieren gedurende hunnen
geheelen groei moeten waarnemen, om te beſlisſen,
of de Indianen geene jonge gewone, of eene enkele
verſcheidenheid voor eene afzonderlijke ſoort houden.
Hoeveel verſchilt de Raja Torpedo (Sidderrog,) welken
ik te Genua, Civita Vecchia, Napels en Cumana zag,
niet in gedaante en kleur! Ook maakt de Hr. Dume-ril in zijne Zoologie Analytique een afzonderlijk ge-ſlacht van de Sidderroggen.
Het onderst van den kop des Sidderaals is fraai geel
met rood vermengd. Van denzelfden geelachtigen tint
zijn ook de twee ronde vlekken, die gelijkmatig in
twee rijen geplaatst van den kop tot aan het einde van
den ſtaart loopen. Deze vlekken, zorgvuldig onder-
die dieper ſchijnen naar den kop dan naar den ſtaart.
De Hr. Geoffroy
dat de niet electrieke Roggen van den Sidderrog onder-
ſcheiden zijn door openingen, die in de eerſte gemeen-
ſchap hebben met de vleesachtige buizen rondom de
kieuwen geplaatst en dat in de laatſten deze zelfde
openingen niet door de huid heendringen. Het kwam mij
voor, dat deze porien van den Gymnotus geene ge-
meenſchap met zijne electricke organen hebben: zij zijn
op de rugſpieren geplaatst, dringen zeer ondiep tot in
de huid door en ſchijnen mij toe of openingen, behoo-
reude tot de huiduitwaſeming van den visch of uit-
werpſel-klieren, welke eene ſlijmerige ſtoffe uitwerpen.
Brengt deze ſtoffe misſchien het hare toe, om de huid
van den Visch meer geſchikt te maken tot de verſprei-
ding van de electrieke uitwerking? Alle vloeiſtoffen of
vochten immers, in bewerktuigde ligchamen gevormd,
zijn, zoo als Volta
dertig malen meer geleidend dan zuiver water. Het is
ook eene treffende opmerking, dat geen der tot neden
gevonden electrieke Visſchen in de verſchillende deelen
der wereld met ſchubben overdekt is.
Het vel van den Sidderaal is doorſchijnend genoeg
om in hun levendig de vliesachtige plaatjes of blade-
ren, welke het electrisch orgaan uitmaken, te onder-
ſcheiden. De bek is breed even als die der Kikvor-
ſchen: van binnen tot aan den ſtrot is dezelve geheel
met kleine tanden bezet, in verſcheiden rijen geſchikt
en zeer digt naast elkander ſtaande. De tong is vlee-
zig: men ziet ’er getakte oranjeachtig gele tepeltjes op
en deze vindt men ook tusſchen de rijen van de onder-
tanden. Verſcheiden Natuurkundigen kennen denzelven
ten onregte longen toe. Wij hebben waargenomen dat
de Sidderaal veel lucht door de kieuwen laat ontſnap-
pen, en ik had wel gewenscht, dat de gelegenheid had
veroorloofd, om deze lucht optezamelen en te ontleden.
De Hr. Fahlberg
levend te Stokholm gebragt werd, ten kosten van den
Raadsheer Norderling, op de oppervlakte van het
water wensente te blijven, ten einde te gemakkelijker
zijnen kop te kunnen opligten, om adem te halen. De-
ze bewering is zeer belangrijk en de ademhaling der
Sidderalen zou wel verdienen naauwkeuriger nagegaan
Bajon verzekert zelfs, dat de Gymnotus
zou ſterven, indien hij niet op de oppervlakte van het
water kwam, om lucht inteademen. Zonder twijfel
opent deze Visch, even als onze gewone Alen, (Mu-
raena Anguilla) dikwijls den bek boven water. Even-
wel wij zagen hem ook een’ vrij geruimen tijd op den
bodem van het vat vertoeven. Een zeer groote en
levendige Sidderaal, welken wij in ons huis te Calabo-
zo hadden, ſtierf op droog ’s nachts uit de tobbe ge-
ſprongen zijnde. Bloch merkt aan, dat naarmate het
vat, waarin men levendige Visſchen bewaart, kleiner
is, zij te meermalen hunne koppen boven de oppervlakte
van het water verheffen. Deze waarneming is fraai en
tevens waar. Indien de Visſchen, zoo als ik overhel
om te denken, in plaats van het water in hunne kieu-
wen te ontleden, ’er alleen de lucht in het water ont-
bonden van afſcheiden, moet de kleine hoeveelheid van
het laatſte, in eene ondiepe tobbe weldra van de lucht
beroofd zijn, of ten minſte van de ontbonden zuurſtof.
Wordt nu deze zuurſtof niet het meest vernieuwd
aan de bovenſte laag water, welke gedurig met de
dampkringslucht in aanraking is? Deze vraag en zoo-
vele andere, die op de ademhaling der Visſchen be-
trekking hebben, kunnen alleen door middel van proef-
nemingen beantwoord worden. Zij behooren tot heden
onder de min bekende voorwerpen der Natuurlijke His-
torie. Het valt zelfs moeijelijk te begrijpen, hoe onze
gewone Alen geheele nachten op het land kunnen wan-
delen, en hoe diezelfde plaatjes hunner kieuwen tot
eenen dubbelden dienst kunnen geſchikt zijn, om de
in het water ontbonden lucht zich toeteeigenen en in
de dampkringslucht te ontleden.
De opening van den anus in den Gymnotus electricus
vlak bij den kop geplaatst zijnde, blijven vier vijfde
deelen van de lengte des ligchaams voor de electrieke
organen beſtemd. De maag zoo eeltig als die van den
Kalkoen, het hart en alle de ingewanden zijn in het
eerst vijfde deel vervat; het overige beſtaat in de zwem-
blaas, ſtaart en vlieschachtige plaatjes, voor de mid-
delen ter verdediging geſchikt.